Khi người dân dùng quyền sử dụng đất để thế chấp vay ngân hàng và khu đất đó bị nhà nước thu hồi vì lý do quy hoạch, nhiều người lầm tưởng nghĩa vụ trả nợ sẽ tự động chấm dứt. Tuy nhiên, theo quy định pháp luật, nghĩa vụ trả nợ là nghĩa vụ chính, còn tài sản thế chấp chỉ là biện pháp bảo đảm. Việc tài sản bị thu hồi không làm mất hiệu lực của khoản vay.

Theo Điều 317 Bộ luật Dân sự 2015 và các quy định tại Nghị định 21/2021/NĐ-CP, khi đất bị thu hồi và có bồi thường, khoản tiền bồi thường phát sinh từ tài sản thế chấp sẽ được coi là tài sản thay thế và được ưu tiên dùng để thanh toán nợ cho ngân hàng. Cơ quan giải phóng mặt bằng thường phối hợp với ngân hàng để xác nhận dư nợ và thực hiện khấu trừ trước khi chi trả.

Trường hợp tiền bồi thường thấp hơn dư nợ, phần còn thiếu vẫn phải được người vay thanh toán. Ngân hàng có thể yêu cầu bổ sung tài sản bảo đảm, cơ cấu lại nợ hoặc khởi kiện. Trong bối cảnh hàng loạt dự án hạ tầng lớn đang được triển khai tại Hà Nội và các địa phương, số vụ việc liên quan đến đất thế chấp bị thu hồi ngày càng tăng, kéo theo nguy cơ tranh chấp nếu người vay không chủ động làm việc với ngân hàng.