Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam vừa ban hành Quyết định 2557, hướng dẫn khung về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu, có hiệu lực từ ngày 25/5/2026. Đây là lần đầu tiên Việt Nam thiết lập một bộ quy tắc toàn diện, yêu cầu trung thực, minh bạch dữ liệu và trách nhiệm giải trình trong toàn bộ quá trình nghiên cứu. Các hành vi vi phạm nghiêm trọng bao gồm ngụy tạo dữ liệu, đạo văn, che giấu xung đột lợi ích và ghi tên tác giả không đúng thực tế.

Quy định lần đầu tiên đưa ra khung ứng xử khi sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong nghiên cứu: AI không được dùng để tạo dữ liệu giả, và người dùng phải khai báo minh bạch công cụ, phiên bản, phạm vi can thiệp. AI chỉ được coi là công cụ hỗ trợ, người nghiên cứu chịu trách nhiệm pháp lý cuối cùng.

Người vi phạm sẽ bị xử lý học thuật, tài chính và hành chính: cải chính, rút bài, thu hồi kinh phí, cấm đăng ký hoặc tham gia đề tài trong thời hạn nhất định, thậm chí vô thời hạn. Danh tính người vi phạm có thể được công khai trên nền tảng quản lý khoa học quốc gia. Quy trình xác minh được thiết lập để bảo vệ cả người tố cáo và người bị cáo buộc, với hội đồng chuyên gia độc lập và giữ bí mật danh tính trong quá trình điều tra.

Động thái này nhằm hiện thực hóa Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời đáp ứng nhu cầu minh bạch hóa nghiên cứu sau nhiều tranh cãi trên mạng xã hội về đạo văn và thiếu công nhận đóng góp đúng mức.